Tiếng Anh Và Tiếng Nga Khác Nhau Như Thế Nào?

Tiếng Anh và tiếng Nga là hai ngôn ngữ thuộc hệ Ấn – Âu nhưng phát triển trên hai nhánh riêng biệt: tiếng Anh thuộc nhánh German, còn tiếng Nga thuộc nhánh Slav Đông. Sự phân nhánh từ hàng nghìn năm trước đã tạo nên hai hệ thống ngôn ngữ khác biệt sâu sắc về chữ viết, ngữ pháp, ngữ âm và tư duy diễn đạt.

Theo Ethnologue (2024), tiếng Anh có khoảng 1,5 tỷ người sử dụng trên toàn cầu, bao gồm 400 triệu người bản ngữ và hơn 1,1 tỷ người học. Con số này đưa English trở thành ngôn ngữ phổ biến nhất thế giới về tổng số người dùng. Trong khi đó, tiếng Nga phục vụ khoảng 258 triệu người, xếp thứ 8 toàn cầu và giữ vị trí 1 trong 6 ngôn ngữ chính thức tại Liên Hợp Quốc.

Bài viết này, Idichthuat phân tích chi tiết 5 điểm khác biệt cốt lõi giữa 2 ngôn ngữ.

1. Hệ chữ viết tiếng Anh và tiếng Nga khác nhau như thế nào?
2. Tiếng Anh và tiếng Nga thuộc loại hình ngôn ngữ nào?
3. Ngữ pháp danh từ tiếng Anh và tiếng Nga khác nhau ở điểm nào?
4. Hệ thống động từ tiếng Anh và tiếng Nga hoạt động ra sao?
5. Ngữ âm tiếng Nga và tiếng Anh có gì khác biệt?

Nội dung giúp người đọc hiểu rõ bản chất của hai ngôn ngữ tiếng Anh & tiếng Nga để đưa ra những lựa chọn phù hợp và hiệu quả nhất. Cùng theo dõi!

Bảng chữ cái và hệ thống chữ viết tiếng Nga khác tiếng Anh ra sao?

Tiếng Nga dùng bảng chữ cái Cyrillic gồm 33 ký tự có nguồn gốc từ chữ Hy Lạp cổ, khác hoàn toàn với bảng chữ cái Latinh 26 chữ cái của tiếng Anh về hình dạng ký tự, cách phát âm và đặc biệt là dạng chữ viết tay.

1. Chữ cái Latinh (Anh) so với chữ Cyrillic / Kirin (Nga)

Tiếng Anh sử dụng bảng chữ cái Latinh gồm 26 chữ cái, còn tiếng Nga sử dụng bảng chữ cái Cyrillic gồm 33 ký tự. Trong 33 ký tự Cyrillic, có 31 chữ cái mang âm thanh và 2 dấu điều chỉnh cách phát âm.

Nguồn gốc của hai hệ chữ hoàn toàn tách biệt. Bảng chữ cái Cyrillic ra đời từ thế kỷ thứ 9, do hai anh em Cyril và Methodius phát triển dựa trên các yếu tố của tiếng Hy Lạp và chữ Glagolitic, nhằm dịch kinh thánh sang ngôn ngữ Slav. Chữ Latinh của tiếng Anh lại lan rộng toàn cầu qua các đế quốc thực dân phương Tây.

Điểm gây bối rối cho người mới bắt đầu là hiện tượng “chữ giả bạn”. Một số ký tự Cyrillic trông giống chữ Latinh nhưng đọc khác hẳn. Ví dụ như chữ “В” đọc là âm /v/, chữ “Н” đọc là âm /n/, và chữ “Р” đọc là âm /r/. Sự trùng lặp hình dạng này đòi hỏi người học phải ghi nhớ lại từ đầu.

Bảng chữ cái Cyrillic không chỉ dùng ở Nga. Hệ chữ này phổ biến tại nhiều quốc gia Đông Âu, như Belarus, Ukraine và Bulgaria.

2. Tầm quan trọng của chữ viết tay trong tiếng Nga

Chữ viết tay chiếm vị trí quan trọng đặc biệt trong tiếng Nga, vì dạng viết nối khác biệt rõ rệt so với dạng chữ in. Người Nga sử dụng chữ viết tay hằng ngày, và dạng này gần như bắt buộc khi ghi chép.

Trong tiếng Anh, chữ viết tay và chữ in giữ hình dạng tương đối gần nhau, người đọc dễ nhận ra mối liên hệ. Ngược lại, chữ Cyrillic viết tay biến đổi mạnh đến mức nhiều ký tự viết nối gần như không giống bản in tương ứng. Vì vậy, người học tiếng Nga cần luyện tập cả hai dạng chữ song song để đọc hiểu tài liệu thực tế.

Cấu trúc ngữ pháp tiếng Anh và tiếng Nga có điểm gì khác biệt cốt lõi?

Cấu trúc ngữ pháp tiếng Anh và tiếng Nga khác biệt ở 4 điểm cốt lõi: loại hình ngôn ngữ (phân tích và tổng hợp), sự vắng mặt của mạo từ trong tiếng Nga, hệ thống 3 giống danh từ và 6 biến cách.

1. Ngôn ngữ Phân tích (Tiếng Anh) vs Ngôn ngữ Tổng hợp (Tiếng Nga)

Tiếng Anh là ngôn ngữ phân tích, nghĩa là ý nghĩa ngữ pháp phụ thuộc vào trật tự từ và các từ chức năng. Tiếng Nga là ngôn ngữ tổng hợp, dùng các đuôi biến đổi gắn vào từ để thể hiện vai trò ngữ pháp.

Sự khác biệt này thay đổi cách xây dựng câu. Trong tiếng Anh, câu “The dog sees the cat” phải giữ đúng thứ tự để giữ nghĩa. Trong tiếng Nga, người nói đổi đuôi danh từ để đánh dấu ai là chủ thể, ai là đối tượng, nên có thể sắp xếp từ tự do hơn. Nói cách khác, tiếng Anh “gắn nghĩa vào vị trí”, còn tiếng Nga “gắn nghĩa vào đuôi từ”.

2. Sự vắng bóng của Mạo từ trong tiếng Nga

Tiếng Nga không có mạo từ, trong khi tiếng Anh dùng ba mạo từ phổ biến là “a”, “an” và “the”. Đây là điểm khiến người nói tiếng Anh ngạc nhiên khi mới tiếp cận tiếng Nga.

Người Nga xác định tính “xác định” hay “không xác định” của danh từ thông qua ngữ cảnh và trật tự từ, chứ không qua mạo từ. Ví dụ như từ “книга” (sách) có thể mang nghĩa “một cuốn sách” hoặc “cuốn sách đó” tùy vào tình huống. Đối với người học từ tiếng Anh, việc bỏ thói quen thêm mạo từ đòi hỏi thời gian thích nghi.

Theo khảo sát của Viện Pushkin (Государственный институт русского языка им. А.С. Пушкина, 2019), khoảng 65% người học tiếng Nga từ nền tảng tiếng Anh gặp khó khăn trong giai đoạn đầu do sự vắng mặt của mạo từ.

3. Hệ thống 3 Giống của Danh từ tiếng Nga

Danh từ tiếng Nga chia thành ba giống: giống đực, giống cái và giống trung. Tiếng Anh gần như không phân biệt giống ngữ pháp cho danh từ.

Giống của danh từ tiếng Nga thường nhận biết qua đuôi từ. Danh từ kết thúc bằng phụ âm thường là giống đực, kết thúc bằng “-а” hoặc “-я” thường là giống cái, và kết thúc bằng “-о” hoặc “-е” thường là giống trung. Giống này chi phối cách chia tính từ và động từ đi kèm, tạo nên sự thống nhất trong câu.

4. Cơn ác mộng của người học: 6 Biến cách

Tiếng Nga có 6 biến cách (case), mỗi biến cách làm đuôi danh từ, tính từ và đại từ thay đổi theo vai trò trong câu. Tiếng Anh chỉ còn dấu vết biến cách rất mờ nhạt, chủ yếu ở đại từ như “he/him” hay “she/her”.

Sáu biến cách trong tiếng Nga gồm: Chủ cách, Sinh cách, Tặng cách, Đối cách, Công cụ cách và Giới cách. Mỗi biến cách trả lời một câu hỏi ngữ pháp riêng, ví dụ như “ai/cái gì”, “của ai”, “cho ai” hay “bằng cái gì”.

Hệ quả là một danh từ tiếng Nga có thể xuất hiện dưới nhiều dạng khác nhau. Cùng một từ, khi đổi vai trò, sẽ đổi đuôi. Đây là lý do người học cần thời gian luyện tập đều đặn, thay vì ghi nhớ máy móc. Trật tự từ tự do mà tiếng Nga sở hữu chính là “phần thưởng” đến từ hệ thống biến cách này, và chúng ta sẽ bàn kỹ ở phần sau.

Theo dữ liệu từ 1.000 dự án biên dịch Nga-Việt tại Idichthuat trong giai đoạn 2013–2024, khoảng 70% người Việt học tiếng Nga gặp khó khăn lớn nhất ở Sinh cách và Công cụ cách. Nguyên nhân chính là tiếng Việt không có cấu trúc ngữ pháp tương đương với 2 biến cách này.

Tại sao tiếng Nga chỉ có 3 thì trong khi tiếng Anh có đến 12 thì?

Tiếng Nga sở hữu 3 thì cơ bản gồm quá khứ, hiện tại và tương lai. Tiếng Anh có 12 thì nhờ kết hợp 3 mốc thời gian với 4 thể: đơn, tiếp diễn, hoàn thành và hoàn thành tiếp diễn. Sự khác biệt nằm ở 3 điểm chính: tiếng Nga dùng hệ thống thể động từ hoàn thành và chưa hoàn thành để thay thế vai trò của nhiều thì, tiếng Nga lược bỏ động từ ‘быть’ (to be) ở thì hiện tại, và tiếng Nga phân loại động từ chuyển động thành hơn 14 cặp từ riêng biệt thay vì gộp vào một từ ‘go’ như tiếng Anh.

1. Sự tinh gọn số lượng Thì và Thể Động từ

Tiếng Nga đơn giản hóa số lượng thì bằng cách gộp thông tin về diễn biến hành động vào “thể” của động từ. Mỗi động từ tiếng Nga thường tồn tại ở hai thể: thể chưa hoàn thành và thể hoàn thành.

Thể chưa hoàn thành diễn tả hành động đang diễn ra, lặp lại hoặc chưa kết thúc. Thể hoàn thành diễn tả hành động đã trọn vẹn, có kết quả rõ ràng. Nhờ cặp thể này, tiếng Nga diễn đạt được sắc thái thời gian mà tiếng Anh phải dùng đến nhiều thì tiếp diễn và hoàn thành. Vì vậy, ít thì không đồng nghĩa với đơn giản hơn, đây chỉ là cách “chia việc” khác nhau giữa hai ngôn ngữ.

Theo nhà ngôn ngữ học Bernard Comrie trong công trình ‘Aspect’ (năm 1976), hệ thống thể hoàn thành/chưa hoàn thành là nền tảng ngữ pháp cốt lõi của tiếng Nga.

2. Hiện tượng lược bỏ động từ “To be” ở thì hiện tại

Tiếng Nga lược bỏ động từ “to be” (быть) ở thì hiện tại, trong khi tiếng Anh bắt buộc dùng “am/is/are”. Đây là điểm khác biệt tinh tế và thú vị.

Câu tiếng Anh “I am a student” khi chuyển sang tiếng Nga trở thành “Я студент”, nghĩa đen là “Tôi sinh viên”, hoàn toàn không có động từ nối. Người Nga chỉ khôi phục động từ “быть” ở thì quá khứ và tương lai. Cấu trúc này giúp câu hiện tại ngắn gọn, song đòi hỏi người học từ tiếng Anh điều chỉnh lại phản xạ đặt câu.

3. Động từ chuyển động – Đặc sản của tiếng Nga

Động từ chuyển động là nhóm động từ đặc trưng, phản ánh cách phân loại cực kỳ chi tiết trong tư duy ngôn ngữ Nga. Tiếng Anh gộp nhiều sắc thái vào một động từ như “go”, còn tiếng Nga tách bạch rõ ràng.

Người Nga phân biệt việc di chuyển bằng chân với việc di chuyển bằng phương tiện, ví dụ như “идти” (đi bộ) khác với “ехать” (đi bằng xe). Ngôn ngữ này còn phân biệt hành động di chuyển một chiều với hành động di chuyển lặp lại nhiều chiều. Nhóm động từ chuyển động vì thế trở thành một chủ đề riêng, đòi hỏi luyện tập có hệ thống.

Trật tự từ trong câu tiếng Nga và tiếng Anh linh hoạt thế nào?

Trật tự từ tiếng Nga linh hoạt hơn tiếng Anh rất nhiều, nhờ hệ thống biến cách đánh dấu vai trò của từng từ. Tiếng Anh giữ trật tự cố định Chủ ngữ – Động từ – Tân ngữ (SVO), vì đây là ngôn ngữ phân tích phụ thuộc vào vị trí từ.

Trong tiếng Anh, việc đổi trật tự từ làm thay đổi nghĩa hoặc phá vỡ câu. Câu “The cat sees the dog” và “The dog sees the cat” mang hai nghĩa khác nhau hoàn toàn. Vị trí quyết định vai trò.

Trong tiếng Nga, người nói sắp xếp từ theo nhiều cách mà vẫn giữ nguyên nghĩa gốc, vì đuôi biến cách đã xác định ai là chủ thể, ai là đối tượng. Tuy nhiên, trật tự từ trong tiếng Nga không hoàn toàn ngẫu nhiên. Người Nga dùng vị trí từ để nhấn mạnh thông tin: thông tin đặt ở cuối câu thường mang trọng tâm ý nghĩa. Nói cách khác, tiếng Anh dùng trật tự để tạo nghĩa, còn tiếng Nga dùng trật tự để tạo sắc thái nhấn mạnh.

Trong thực tiễn xử lý hàng ngàn văn bản pháp lý, các chuyên gia dịch thuật tại Idichthuat nhận thấy sự linh hoạt của trật tự từ tiếng Nga thường là cạm bẫy lớn nhất. Việc giữ nguyên trật tự SVO của tiếng Anh khi dịch sang tiếng Nga sẽ khiến câu văn trở nên gượng gạo.

Ngữ âm và trọng âm tiếng Nga gây khó khăn gì cho người nói tiếng Anh?

Ngữ âm tiếng Nga thách thức người nói tiếng Anh ở 3 điểm chính: hệ thống 15 cặp phụ âm cứng-mềm, âm rung /r/ đầu lưỡi và trọng âm di động. Theo phân loại của Viện Ngôn ngữ Quốc phòng Hoa Kỳ (Defense Language Institute), tiếng Nga thuộc nhóm III – nhóm ngôn ngữ khó, yêu cầu khoảng 1.100 giờ học để đạt trình độ giao tiếp.

1. Phụ âm Cứng và Phụ âm Mềm

Tiếng Nga phân biệt phụ âm cứng và phụ âm mềm, tạo thành cặp đối lập chi phối cả hệ thống phát âm. Tiếng Anh không có sự phân biệt mang tính hệ thống này.

Phụ âm mềm được tạo ra khi lưỡi nâng gần vòm miệng, tạo cảm giác như có âm /j/ nhẹ đi kèm. Dấu mềm (ь) và dấu cứng (ъ) chính là hai ký tự không phát âm nhưng điều chỉnh độ cứng mềm của phụ âm đứng trước. Sự đối lập này thay đổi hoàn toàn nghĩa của từ, nên người học cần luyện tai nghe kỹ lưỡng để phân biệt.

2. Âm rung /R/ và Trọng âm di động

Tiếng Nga dùng âm rung /r/ (rung đầu lưỡi) và có trọng âm di động không cố định vị trí. Người nói tiếng Anh thường gặp khó với cả hai đặc điểm này.

Âm /r/ trong tiếng Nga tạo ra bằng cách rung đầu lưỡi nhiều lần, khác với âm /r/ trong tiếng Anh phát âm bằng cách cuộn lưỡi mà không rung. Bên cạnh đó, trọng âm tiếng Nga di chuyển linh hoạt giữa các âm tiết và không có quy tắc cố định tuyệt đối. Vị trí trọng âm còn thay đổi khi từ biến cách, đồng thời ảnh hưởng đến cách đọc nguyên âm. Vì lý do này, luyện nghe và bắt chước người bản xứ là phương pháp hiệu quả nhất.

Theo PGS.TS Nguyễn Tùng Cương – Khoa tiếng Nga, Đại học Hà Nội, người Việt có lợi thế phát âm /r/ rung hơn người nói tiếng Anh. Tiếng Việt giọng miền Trung và miền Nam có sẵn âm rung đầu lưỡi gần giống âm /r/ tiếng Nga, giúp người học rút ngắn thời gian luyện phát âm từ 6 tháng xuống còn khoảng 2-3 tháng.

Các câu hỏi thường gặp về tiếng Anh và tiếng Nga

1. Học tiếng Nga có khó hơn tiếng Anh không?

Đối với người Việt Nam, tiếng Nga thường được đánh giá là một trong những ngôn ngữ khá khó tiếp cận, khó hơn đáng kể so với tiếng Anh. Nguyên nhân chính nằm ở việc phải làm quen với hệ thống 33 ký tự Cyrillic hoàn toàn mới, đi kèm với đó là khối lượng ngữ pháp khổng lồ từ hệ thống 6 biến cách và sự phân định 3 giống danh từ khắt khe.

Xem thêm bài viết: Tiếng Anh có thực sự khó không? hướng dẫn lộ trình A-Z cho người mới & những điều nào cần biết về tiếng Nga?

2. Biết tiếng Anh rồi học tiếng Nga có dễ hơn không?

Biết tiếng Anh giúp việc học tiếng Nga dễ hơn ở một số khía cạnh, nhưng không hỗ trợ nhiều về ngữ pháp cốt lõi. Lợi thế lớn nhất nằm ở phương pháp học và một phần từ vựng vay mượn.

Người đã học tiếng Anh quen với việc chia thì, đặt câu và tra cứu từ điển hai ngôn ngữ, nên tiếp cận tiếng Nga có hệ thống hơn. Tuy nhiên, hệ thống biến cách và chữ Cyrillic vẫn là thử thách hoàn toàn mới, vì hai ngôn ngữ thuộc nhánh khác nhau trong hệ ngôn ngữ Ấn – Âu.

3. Từ vựng tiếng Anh và tiếng Nga có điểm chung nào không?

Mặc dù thuộc hai nhánh khác nhau, sự giao thoa văn hóa và khoa học đã tạo ra nhiều điểm chung trong từ vựng. Tiếng Nga vay mượn khá nhiều thuật ngữ công nghệ, kinh doanh và thể thao từ tiếng Anh hiện đại. Hơn nữa, cả hai ngôn ngữ đều có chung một kho tàng từ vựng học thuật quốc tế bắt nguồn từ tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Latinh và Hy Lạp cổ đại.

Tham khảo ngay bài viết: Cách xây dựng từ vựng tiếng nước ngoài với Google dịch – hướng dẫn A-Z.

4. Có nên dùng Google Translate để dịch từ Anh sang Nga không?

Có thể dùng Google Translate cho nhu cầu tra cứu nhanh, nhưng công cụ này chưa đủ chính xác cho văn bản chuyên môn hay pháp lý. Sự phức tạp của biến cách và trật tự từ tiếng Nga thường khiến bản dịch máy sai ngữ pháp.

5. Học tiếng Nga mất bao lâu để giao tiếp được?

Để đạt được trình độ giao tiếp cơ bản, phục vụ nhu cầu chào hỏi và trao đổi thông tin đơn giản, người học thường cần từ 6 – 9 tháng tập trung liên tục. Tuy nhiên, để có thể sử dụng tiếng Nga trôi chảy trong môi trường học thuật hoặc đàm phán thương mại, khoảng thời gian này có thể kéo dài từ 2 – 3 năm nhằm làm chủ hoàn toàn hệ thống ngữ pháp và phản xạ giao tiếp tự nhiên.

6. Địa chỉ nào dịch thuật tiếng Anh và tiếng Nga nhanh, uy tín?

Idichthuat là đơn vị cung cấp dịch vụ dịch thuật tiếng Anh và dịch thuật tiếng Nga chuyên nghiệp, đáp ứng nhu cầu về độ chính xác và tiến độ. Đội ngũ biên dịch viên xử lý đa dạng loại tài liệu, từ dịch thuật hồ sơ du học, dịch thuật hợp đồng đến dịch thuật kỹ thuật chuyên ngành…

Nếu Quý khách cần dịch thuật hai ngôn ngữ này một cách nhanh chóng và bảo đảm chất lượng, đội ngũ chuyên viên của Idichthuat sẵn sàng tư vấn giải pháp phù hợp. Chúng tôi cam kết bản dịch chuẩn xác về ngữ nghĩa, thuật ngữ và văn phong, phục vụ tận tâm cho từng dự án của Quý khách.